"ژئوتوریسم " یا توریسم جغرافیایی فرایندی است که با تمرکز بر ظرفیت های بومی، جغرافیایی و زمینشناختی هر منطقه موجب توسعه پایدار گردشگری میشود. ژئوتوریسم با تأکید بر مشخصههای انحصاری هر منطقه سبب سودرسانی گردشگران به آن منطقه میشود.
ژئوتوریسم طبق تعریف بخشی از توریسم طبیعت محسوب میشود که هدف آن مشاهده پدیدههای زیبا و جذاب زمینشناسی و جغرافیایی است. میتوان به دو نمونه غار کتله خور در زنجان و پناهگاه حیات وحش میانکاله در مازندران را به عنوان ظرفیتهای ژئوتوریسم در ایران نام برد. ژئوتوریسم یا گردشگری زمینشناسی امروزه مخاطبان وسیعی دارد که نه تنها متخصصان و کارشناسان زمین شناسی، بلکه گردشگران عادی و علاقهمند به طبیعت هستند.
ژئوتوریسم از علوم مختلف زمینشناسی استفاده میکند و علاقهمندان به طبیعت و پدیدههای زمینشناسی را برای بازدید از جاذبههای زمین دعوت میکند.
اكوتوریسم دارای مشخصات چهارگانه زیر است:
1- وابسته به طبیعت باشد.
2- از لحاظ اكولوژیك پایدار باشد و به عبارتی كمترین آسیب و اثرات سوء را برای طبیعت داشته باشد.
3- آموزش و ارایه ارزشهای منطقه مورد بازدید، عنصر اصلی آن بازدید باشد.
4- جوامع محلی و میزبان در آن مشاركت داشته باشند.
فعالیتهای اكوتوریستی عبارت است از پیاده روی های برنامهریزی شده ایستگاهی و همچنین دامنه نوردی ، عبور از رودخانههای خروشان با قایقهای بادی، سفر به مناطق ییلاقی و میهمان عشایر و ساكنان بومی این مناطق شدن، سفر به روستاها و مزارع اطراف روستاها به منظور لذت بردن از طبیعت و آشنایی با فرهنگ ها، كوهپیمائی، سفر به مناطق صعبالعبور طبیعی، بازدید از غارهای طبیعی، مطالعه طبیعی گیاهی و جانوری، تماشای حیوانات و پرندگان، آشنایی با محیط زیست طبیعی در قالب دیگری به نام سافاری و با استفاده از خودروهای روباز برای تماشای حیوانات و پرندگان.
فعالیتهایی نیز اكوتوریسم به شمار نمیروند كه عبارتند از شكار، اسكی و تورهای ماجرا جویانه كه اثرات تخریب فراوانی به محیط زیست طبیعی وارد میكنند.
براساس برآوردWTO در حالی كه رشد عمومی صنعت توریسم برای نخستین دهه در پیش رو (2000 تا 2010) بین 3/4 تا حداكثر 7/6 درصد پیشبینی میشود یافتههای موجود بیانگر آن است كه بیشترین قسمت از این رشد در بخش اكوتوریسم به وقوع پیوسته و به طور كلی رشد این بخش بین 10 تا 30 درصد خواهد بود.
به این ترتیب انتظار میرود تا یك دهه دیگر شمار طبیعت گردان كه اكنون هفت درصد از كل مسافران جهان را شامل میشود به بیش از بیست درصد برسد.
دستهبندی مورد اتكا در پژوهش اكوتوریسم را آن بخش از سفرهایی كه به منظور لذت بردن ازسفر در طبیعت و نیز دیدار از جاذبههای آن انجام میشود، تعریف كرده است. این تعریف در وجه عام خود جامع نبوده و بخشهای مهمی همچون توریسم ورزشی، توریسم كوچ ، روستا گردی و... را در برنمیگیرد. فعلاً با افزودن این بخشها به دستهبندی فوق سهم اكوتوریسم در صنعت توریسم دهه آینده جهان بسیار افزونتر شده و براساس برخی برآوردهای دیگر (از جمله آنچه كهFillion در سال 1994 انجام داده است) حتی از 50 درصد كل سفرهایی كه در جهان انجام میشود نیز فراتر خواهد رفت
هرسفری که در طبیعت صورت پذیرد و 3 مشخصه تعریف اکوتوریسم را نداشته باشد، طبیعت گردی نام دارد. در سفرهای طبیعت گردی طبیعت برای حضور انسان آماده می شود ولی در سفرهای اکوتوریستی، انسان خود را برای حضور صحیح در طبیعت آماده می سازد.
* به این علت که تاکنون واژه فارسی مناسبی برای معادل سازی کلمه انگلیسی اکوتوریسم از سوی فرهنگستان فارسی اعلام نشده است در این متن از واژه معمول اکوتوریسم استفاده می گردد.
هنگامی که جامعه بومی با ارزش های واقعی طبیعت منطقه خود آشنا باشد و هنگامی که برنامهریزیهای انجام شده برای منطقه مذکور با درایت و با در نظر گرفتن خواسته های کلیه ذی نفعان از جمله جامعه میزبان صورت گیرد، مسلما مردم بومی نه تنها نسبت به ارزش های طبیعی منطقه خود بی تفاوت نخواهند بود بلکه برای حفاظت از آن تلاش خواهند کرد. نمونههای فراوانی از فعالیت های مردمی برای حفاظت از طبیعت و حیات وحش در ایران و جهان وجود دارد. یکی از نمونه های آن پروژه حفاظت از لاک پشت پوزه عقابی در جزیره قشم است که با مشارکت مستقیم مردم بومی انجام شد. سپس با ورود گردشگران برای مشاهده پدیده تخم گذاری این گونه لاک پشت و برنامه ریزی های انجام شده در پروژه اکوتوریسم این روستا، وجود این گونه در خطر انقراض جهانی به بهبود کیفیت زندگی جامعه بومی کمک کرد. پروژه ارتقاء کیفیت زندگی جامعه بومی از طریق صنایع دستی نیز، ضمن کمک به حفظ و احیای هنر بومی جزیره قشم، معیشتی مکمل برای بانوان این روستا ایجاد نمود.
بنا براین اکوتوریسم سفری مسوولانه به مناطق طبیعی است که به حفاظت از طبیعت و بهبود زندگی جامعه بومی کمک می کند.واژه اکوتوریسم همواره بار ارزشی دارد و افرادی که این گونه سفرها را برمی گزینند، اصولا انسان هایی با اخلاقی هستند که تلاش می کنند در سفری که حضور پیدا می کنند، برای محیط پیرامون خود و جامعه میزبان منفعتی داشته باشند.
Geotourism (Natural based Tourism)
برآوردReinsold 1993, Lindberg 1997 منتشر شده و در سایت WTO در اینترنت
مرجع : نشاط کوهستان
