در تاریخ ۷ تا ۹ مرداد ماه سال جاری یک دوره کلاس نقشه برداری از غار توسط تعدادی از مدرسین این رشته (بلاغی، لطفی زاده، عدالتیان) در استان اصفهان برگزار شد. در این دوره ۳۱ نفر از استانهای قزوین، تهران، البرز، قم، زنجان، آذربایجان شرقی و غربی، گلستان، بوشهر، اصفهان، کردستان و فارس حضور داشتند. این دوره مرحله چهارم از طرح "هر باشگاه یک مربی" بود که در این طرح افراد در مدت زمان هشت ماه کلیه پیشنیازهای مربوط به غارنوردی را طی کرده و به سطح مربیگری می رسند.
علاوه بر این دوره تاکنون بیش از ده دوره کلاس نقشه برداری از غار (بعنوان یکی از پیشنیازهای مربیگری) در سطح ایران برگزار شده است که نشان دهنده تعداد بالای افراد آموزش دیده در این رشته می باشد. با نگاهی بر تعداد اندک نقشه های موجود از غارهای ایران می بینیم که افراد معدودی اقدام به تهیه نقشه از غارها می نمایند.
![]()
![]()
شاید یکی از مهمترین دلایل عدم تهیه نقشه ها را بتوان عدم آگاهی نسبت به اهمیت نقشه های غار دانست. امروزه نقشه های غار نقشی فراتر از یک راهنمای ساده برای پیمایش غارها ایفا می کنند. در مقایسه با نقشه هایی که از سطح زمین تهیه می شوند و ضرورتی انکار ناپذیر در ابعاد مختلف زندگی ما دارند، نقشه های غار چشم اندازی وسیع و دقیق از دنیای درون زمین در اختیار ما قرار می دهند. چشم اندازی که مشاهده آن از نزدیک برای اغلب افراد سخت و گاها غیر ممکن است. چیزی شبیه یک تصویر رادیوگرافی، سی تی اسکن و یا ام آر آی از درون بدن. همانگونه که این تصاویر به پزشک در تشخیص بیماری کمک می کند، یک نقشه غار محقق را در انجام پژوهشش یاری می دهد.
نقشه یک غار بسته به میزان دقت آن می تواند اطلاعات جامعی از زمین شناسی، ژئومورفولوژی، زیست شناسی جانوری و گیاهی، باستان شناسی، اقلیم شناسی و آب شناسی آن غار در اختیار متخصصانی که اغلب دسترسی به این دنیای پنهان را ندارند، قرار دهد. قابلیتی که حتی متخصصان این رشته ها در کشور ما اغلب از آن بی اطلاع هستند. به تبع آن سازمانهای زمین شناسی و نقشه برداری نیز که مرجع اصلی نقشه ها هستند، تمایلی به گردآوری بانک اطلاعاتی نقشه های غار نشان نمی دهند و این عامل مهمی در عدم تهیه نقشه های غار توسط نقشه بردارها می باشد.
![]()
غارها یکی از منابع آبهای زیرزمینی محسوب می شوند و مسئولانی که دغدغه بحران کمبود آب را دارند از دنیای زیرزمین و کاربرد نقشه های آن در رفع این بحران غافل مانده اند.
نقشه برداری از یک غار بین ۵ تا ۱۰ برابر مدت زمان پیمایش آن غار طول می کشد و ترسیم آن با کامپیوتر از هفته ها تا ماهها زمان می برد! زمانی که شما نقشه یک غار را در طی یک برنامه ترسیم می کنید، برنامه برای تمام افراد تمام می شود اما برای یک نقشه بردار این آغاز یک پروژه است. این پروژه شامل پیاده سازی و انتقال داده ها به نرم افزارهای کامپیوتری، بررسی خطاهای احتمالی و رفع آن، طراحی گرافیکی در ابعاد مناسب و کاربردی برای طیف وسیعی از افراد، می باشد.
![]()
انتظار ما از یک نقشه غار تنها یک تصویر دو بعدی از شکل دیواره ها، سقف و جزییات غار نیست بلکه شمایی سه بعدی از وضعیت غار نسبت به سطح زمین می باشد. می توان مسیر گسترش غار را از بیرون سطح زمین مشاهده نمود. اینکه غار به کدام سمت توسعه میابد، کجا عمیق ترین قسمت را دارد، در کدام قسمت به سطح زمین نزدیک شده است، انشعاباتش در کدام قسمتهای یال یک کوه گسترده شده است و در کدام قسمتها می توان در جستجوی چشمه بود. این اطلاعات بویژه برای ساخت و سازهای ما می تواند حیاتی باشد. احداث سازه بر روی یک سیستم غار ممکن است فاجعه به بار آورد. احداث سد در منطقه ای که درون آن زهکشی های غار قرار دارد، به عدم آبگیری مناسب سد منجر می شود.
در نقشه برداری از یک غار صبر، حوصله و دقت حرف اول را میزند. نقشه بردار بایستی قدم به قدم جزییات غار مانند غارنهشته ها، درزه ها و گسلها، تغییرات ریخت شناسی حائز اهمیت، جانوران غارزی، اثرات اقلیم های گذشته، جنس خاک، جریانات آب، فسیلها و آثار باستانی و جریانات هوا را ثبت نباید و لازمه این امر احاطه مقدماتی به برخی مباحث زمین شناسی و سایر علوم مرتبط با کارست می باشد. در عین حال یک نقشه بردار بایستی آمادگی جسمانی، روانی و فنی لازم برای پیمایش یک غار را داشته باشد و ذخیره انرژی چند برابر حالت پیمایش معمول را برای خود در نظر بگیرد.
![]()
برای عملکرد مناسب اندامهای حیاتی دمای مرکزی بدن در حدود ۳۷ درجه ثابت است و بدن برای حفظ این دما در محیطی مثل غار با دمایی در حدود ۸ تا ۱۲ درجه به سوخت و ساز ذخایر انرژی خود که محدود هستند، می پردازد. غارنوردان در طی فرایند نقشه برداری ناچارند مدت زمان زیادی را در یک مکان توقف کنند که این خود باعث تسریع افت دمای بدن می شود و چنانچه تمهیدات لازم از جمله پوشش و تغذیه مناسب را نیاندیشیده باشند این امر منجر به افت دما، از دست رفتن تمرکز و هیپوترمی شده که جان غارنورد را به خطر می اندازد.
نقشه بردار ممکن است جهت رفع خطاهای احتمالی و یا تصحیح و ترسیم، برخی مسیرها را چندین بار پیمایش کند. همچنین لازم است تمام معابر فرعی که شاید پیماش آن برای سایر اعضای تیم ضروری نیست را طی نماید.
![]()
و در نهایت پایان یک تلاش مضاعف، نقطه شروع یک فرایند پر زحمت و طولانی مدت طراحی است. که نتیجه هر دوی این مراحل بشکل یک نقشه حاوی اطلاعات وسیعی از غار در اختیار پژوهشگر قرار می گیرد.
نقشه غار در اغلب موارد افراد را از پیمایش غیر ضروری غارها بی نیاز می سازد که خود گامی موثر در راستای حفاظت از غار می باشد.
در کشورهای توسعه یافته بانک اطلاعاتی جامعی بشکل کتاب و سایت از نقشه های غار موجود است در حالیکه در ایران بدلیل عدم حمایت مادی و معنوی از نقشه ها، هیچ آرشیو جامعی در دست نبوده و آینده نقشه ها در هاله ای از ابهام بسر می برد.
با تصویب قانون حفاظت از غارها جا دارد متولیان این امر نگاه جدی تری به این مقوله بعنوان یکی از ابزارهای حفاظتی غارها بیافکنند تا هر غار همراه با شناسنامه خود که همان نقشه غار است، در جایگاه حفاظتی اش قرار گیرد.
![]()
سارا عدالتیان
مدرس نقشه برداری از غار
برای عملکرد مناسب اندامهای حیاتی دمای مرکزی بدن در حدود ۳۷ درجه ثابت است و بدن برای حفظ این دما در محیطی مثل غار با دمایی در حدود ۸ تا ۱۲ درجه به سوخت و ساز ذخایر انرژی خود که محدود هستند، می پردازد. غارنوردان در طی فرایند نقشه برداری ناچارند مدت زمان زیادی را در یک مکان توقف کنند که این خود باعث تسریع افت دمای بدن می شود و چنانچه تمهیدات لازم از جمله پوشش و تغذیه مناسب را نیاندیشیده باشند این امر منجر به افت دما، از دست رفتن تمرکز و هیپوترمی شده که جان غارنورد را به خطر می اندازد.
